Historia Pienińskiego Parku Narodowego – od 1932 roku

Historia powstania Pienińskiego Parku Narodowego

Historia powstania Pienińskiego Parku Narodowego sięga 1932 roku, kiedy to w Pieninach utworzono jednostkę Lasów Państwowych pod nazwą “Park Narodowy w Pieninach”. Jednakże w obecnym kształcie park, pod nazwą Pieniński Park Narodowy, został ustanowiony dopiero w 1954 roku. Park znajduje się w centralnej części Pienin, na granicy dwóch ważnych jednostek geograficznych – Gorców i Beskidu Sądeckiego, co czyni go najstarszym parkiem narodowym w całej Polsce.

Pierwsze próby ochrony przyrody sprzed niemal stu lat

Zanim doszło do formalnego utworzenia parku, minęło kilkanaście lat starań i przygotowań. Historia Pienińskiego Parku Narodowego jako realnej koncepcji zaczyna się już w 1921 roku, kiedy z inicjatywy profesora Władysława Szafera powstał prywatny rezerwat wokół ruin Zamku Czorsztyńskiego, mający chronić okoliczne łąki. Był to pierwszy konkretny krok w stronę ochrony tego regionu.

Przez kolejnych jedenaście lat trwały intensywne wykupy gruntów pod planowany park narodowy – proces ten wcale nie przebiegał gładko. W 1926 roku, gdy wszystkie procedury wydawały się już dopięte na ostatni guzik, znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej Skarb Państwa odmówił wykupu terenów od prywatnych właścicieli po wygórowanych cenach. Ci z kolei, nie mogąc doczekać się finalizacji transakcji, rozpoczęli rabunkowy wyrąb lasów. Dopiero w wyniku licznych głosów oburzenia opinii publicznej wznowiono negocjacje i ostatecznie sfinalizowano wykup najcenniejszych terenów.

1932 rok – narodziny pierwszego polskiego parku narodowego

23 maja 1932 roku podsekretarz stanu Wiktor Leśniewski, w imieniu ministra rolnictwa, podpisał decyzję o utworzeniu z dniem 1 czerwca 1932 roku “Parku Narodowego w Pieninach”. Łącznie z rezerwatem przy Zamku Czorsztyńskim, nowo powstały park narodowy miał powierzchnię 16,5 kilometra kwadratowego. To wydarzenie miało znaczenie nie tylko krajowe – jeszcze w tym samym roku, po drugiej stronie granicy, powstał czechosłowacki Pieniński Park Narodowy, co sprawiło, że region ten stał się pierwszym w Europie i drugim na świecie transgranicznym parkiem przyrody.

Po II wojnie światowej park formalnie zaprzestał działalności jako samodzielna jednostka i aż do 1954 roku funkcjonował jedynie w strukturach Lasów Państwowych. Reaktywacja pod obecną, znaną dziś nazwą – Pieniński Park Narodowy – nastąpiła na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 30 października 1954 roku, z dniem 1 stycznia 1955 roku. Przedwojenny zasięg obszaru parku został przy tej okazji znacząco powiększony.

Powierzchnia i struktura parku po reaktywacji

Początkowo Park miał powierzchnię 2345 ha, z czego aż 72% tej powierzchni stanowiły lasy, 20% grunty rolne, a pozostała część obejmowała wody, nieużytki oraz inne tereny. Ścisłą ochroną objęto obszar 518 ha, głównie wschodnie partie Pienin, gdzie zachowały się najcenniejsze i najmniej przekształcone przez człowieka ekosystemy.

Warto podkreślić, że Pieniński Park Narodowy jest niezwykłym miejscem pod względem przyrodniczym i krajobrazowym, posiadającym zróżnicowaną rzeźbę terenu, w tym wysokie, skaliste ściany wzdłuż przełomu Dunajca, który stanowi jedną z głównych atrakcji turystycznych całego regionu.

Wyjątkowa geologia Pienin

Pieniny to pasmo górskie o wyjątkowej geologii, utworzone głównie z wapieni, które uformowały się w wyniku procesów tektonicznych oraz erozji trwającej miliony lat. Z tych twardych wapieni powstały charakterystyczne, pionowe skały, takie jak Trzy Korony czy Sokolica – dziś jedne z najbardziej rozpoznawalnych symboli całego regionu. W tym niewielkim obszarowo paśmie występuje również wiele rzadkich gatunków roślin i zwierząt, co sprawia, że jest to obszar o ogromnym znaczeniu ekologicznym na skalę nie tylko krajową, ale i europejską.

Fauna i atrakcje turystyczne parku

Przez Pieniński Park Narodowy prowadzi wiele szlaków turystycznych, w tym słynny spływ przełomem Dunajca na tratwach flisackich, który od lat stanowi jedną z największych atrakcji turystycznych regionu. Park jest również domem dla rzadkich gatunków fauny, takich jak ryś, żbik, orlik krzykliwy oraz liczne gatunki motyli i ptaków drapieżnych. W związku z unikalnym charakterem tej krainy, decyzja o utworzeniu parku miała na celu ochronę nie tylko przyrody, ale także dziedzictwa kulturowego i historycznego całego regionu.

Turystyka w Pieninach od XVIII wieku

Pieniński Park Narodowy jest również obszarem, w którym rozwój turystyki sięga znacznie dalej niż samo powstanie parku – nawet XVIII wieku. Pierwsze wycieczki turystyczne w Pieniny miały miejsce już w 1731 roku, a na początku XIX wieku zaczęto organizować wycieczki piesze oraz na konikach góralskich. Z biegiem czasu powstały pierwsze przewodniki po tym regionie, a w 1893 roku utworzono Oddział Pieniński Towarzystwa Tatrzańskiego, który aktywnie promował turystykę i organizował pierwsze zorganizowane spływy Dunajcem – tradycję kontynuowaną do dziś przez lokalnych flisaków.

Podsumowanie

Obecnie Pieniński Park Narodowy, dzięki swojemu wyjątkowemu krajobrazowi i różnorodności biologicznej, jest jednym z najważniejszych punktów na turystycznej mapie Polski. Jego niemal stuletnia historia – od pierwszych prywatnych inicjatyw ochrony przyrody, przez trudne negocjacje wykupu gruntów, aż po powojenną reaktywację w 1954 roku – pokazuje, jak wiele wysiłku i determinacji było potrzebne, by ochronić ten niezwykle cenny obszar przyrodniczy dla kolejnych pokoleń.